Trần (Hán tự: giản thể 陈; phồn thể 陳; pinyin: Chén) là một họ ở Trung Quốc, Việt Nam, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore và một số nơi khác trên thế giới. Đây cũng là tên của một triều đại của lịch sử Việt Nam và một triều đại khác ở Trung Quốc.

Theo thăm dò của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, tháng 1 năm 2006, họ Trần đứng thứ 5 về số người tại Trung Quốc. Họ Trần phổ biến hơn tại miền Nam Trung Quốc. Tại Việt Nam, họ Trần cũng có nhiều khả năng là họ phổ biến thứ hai chiếm 11% ^[1], sau họ Nguyễn (38,4%). Tại Đài Loan, đây cũng là họ phổ biến nhất, chiếm 11% dân số ^[2].

Tại Singapore, họ này thỉnh thoảng được viết với ký tự Latinh là Chern. Theo tiếng Quảng Đông, họ này cũng được viết với ký tự Latinh là Chan. Một số cách viết Latinh khác (từ các phương ngữ khác nhau) cũng có thể bắt gặp là Tan (Tân) (tiếng Mân Nam), Tang, Ding (tiếng Hokchew), Chin (tiếng Khách Gia, tiếng Nhật), Chun hay Jin (tiếng Triều Tiên), Zen (giọng Thượng Hải). Ở Việt Nam, miền Bắc phát âm "tr" trong chữ "Trần" thành "ch"; miền Trung và miền Nam đọc theo chuẩn tiếng Việt.

Theo lối chiết tự, chữ Trần còn có thể đọc là Đông A (vì được ghép từ hai chữ Đông (東) và A (阿)). Khi nhà Trần tại Việt Nam thành công trong việc chống lại sự xâm lấn của nhà Nguyên, khí thế chiến đấu của quân dân nhà Trần còn được gọi là "hào khí Đông A".

Lịch sử

Họ Trần bắt nguồn từ họ Quy (媯, bính âm: Gūi), một họ Trung Quốc cổ, hậu duệ của vua Thuấn, một trong Tam Hoàng Ngũ Đế. Khi Chu Vũ Vương thiết lập nhà Chu, ông đã dành vùng đất Trần cho các con cháu vua Thuấn thành lập quốc gia riêng. Để thể hiện sự kính trọng tới vua Thuấn, tiểu quốc Trần được xem là một trong ba khách quốc của nhà Chu (tam khác, 三恪, bính âm: Sān Kè), nghĩa là quốc gia này không bị lệ thuộc mà chỉ là khách. Tuy nhiên, về sau, lãnh thổ này bị nước Sở chiếm đóng sau thế kỷ 10 TCN. Từ đó, những người sống tại đây lấy Trần làm họ của mình.

Vùng đất Trần thời Chu Vũ Vương cũng là nơi Vĩ Mãn, con Ngu Yên, hậu duệ vua Ngu Thuấn, dựng cơ nghiệp và khởi sinh dòng họ Hồ. Sau này Hồ Quý Ly khi nắm quyền ở Việt Nam đổi quốc hiệu Đại Việt thành Đại Ngu, ý muốn nói về nguồn gốc này.

                                    Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn

Những người Việt Nam họ Trần nổi tiếng

• Các vua nhà Trần ở Việt Nam
• Các tông thất nhà Trần như Trần Hưng Đạo, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư, Trần Bình Trọng, Trần Quốc Toản
• Trần Quốc Lặc: Trạng nguyên khoa Bính Thìn niên hiệu Nguyên Phong thứ 6 (1256) đời Trần Thái Tông.
• Trần Cố: Trạng nguyên khoa Bính Dần, năm Thiệu Long thứ 9 (1266), đời Trần Thánh Tông.
• Trần Ngỗi và Trần Quý Khoáng hai vị vua Nhà Hậu Trần
• Trần Nguyên Hãn, danh tướng khởi nghĩa Lam Sơn
• Trần Sùng Dĩnh: Trạng nguyên khoa Đinh Mùi niên hiệu Hồng Đức thứ 18 (1487), đời Lê Thánh Tông.
• Trần Văn Bảo (1524 - 1610) đỗ Trạng nguyên khoa Canh Tuất, niên hiệu Cảnh Lịch thứ 3 (1550), đời Mạc Tuyên Tông.
• Trần Tấn:(? - 1874) Thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa năm Giáp Tuất (1874) chống thực dân Pháp.
• Trần Trọng Kim: nhà sử học, Thủ tướng của Đế quốc Việt Nam.
• Trần Phú: Tổng bí thư đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Trần Đức Lương, Chủ tịch nước Việt Nam
• Trần Nam Trung, Thượng tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam
• Trần Hiếu Ngân, vận động viên Việt Nam đầu tiên đạt huy chương tại Thế Vận Hội.
• Trần Hiếu, nhạc sĩ
• Trần Tiến, nhạc sĩ
• Trần Dần, nhà thơ
• Trần Đăng Khoa, nhà thơ
• Trần Lực - Diễn viên - Đạo diễn (giám đốc hãng phim Đông A)

Những người Trung Quốc họ Trần nổi tiếng

• Trần Thắng, lãnh tụ khởi nghĩa thời hậu Tần
• Các vua nhà Trần (Trung Quốc)
• Trần Thọ, tác giả Tam Quốc Chí
• Huyền Trang, tục danh Trần Huy, nhà sư thời Đường
• Trần Hữu Lượng, lãnh tụ khởi nghĩa thời hậu Nguyên, người từng mượn danh là con của Trần Ích Tắc, một cựu tôn thất nhà Trần
• Trần Viên Viên, mỹ nữ nổi tiếng thời nhà Minh
• Trần Ngọc Thành, một tướng dưới quyền của Hồng Tú Toàn thời Thái Bình Thiên Quốc
• Trần Quả Phu - Trần Lập Phu, chỉ huy phiến quân thời Nội chiến Trung Quốc
• Trần Nghị, một trong Thập đại nguyên soái của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• Trần Thủy Biển, Tổng thống Đài Loan
• Trần Cảnh Nhuận, nhà toán học Trung Quốc
• Thành Long, tên thật Trần Cảng Sinh, diễn viên Hồng Kông
• Trần Kiều Ân, nữ diễn viên Đài Loan